Kinh nghiệm giúp trẻ tự ăn

Những kinh nghiệm giúp trẻ tự ăn khác nhau về tâm tính lẫn về văn hóa. Trong năm đầu tiên của cuộc đời, cả trẻ lẫn cha mẹ đều phải học cách thiết lập một hệ thống giao tiếp, qua đó, cha mẹ học cách đọc những dấu hiệu đói-no của con rồi theo đó mà cho con ăn uống. Được tám, chín tháng tuổi, trẻ sẽ trở nên thành thạo hơn. Các trẻ sẽ học cách ngồi một mình, tập dùng ngón cái và ngón trỏ để nhón nhặt những món đồ be bé. Vào lúc này, nhiều trẻ bắt đầu thích việc cho ăn. Trẻ có thể tóm lấy muỗng hay các dụng cụ ăn uống khác để choi nghịch, quẳng đi, và thường làm việc nuôi ăn của cha mẹ trở nên vất vả. Đây là khởi đầu cho một giai đoạn thử thách, khi mỗi bữa ăn là một cuộc so găng giữa cha mẹ vói trẻ, để xem ai sẽ là người đưa muỗng vào trong miệng trẻ.

Trong suốt giai đoạn chuyển đổi sang tự ăn này, tôi đã chứng kiến rất nhiều kiểu cách khác nhau ở nhiều trẻ khác nhau, nhiều cha mẹ khác nhau, thuộc nhiều nền văn hóa khác nhau. Với văn hóa Bắc Mỹ chẳng hạn, hầu hết trẻ con được chuyển sang tự ăn từ chín đến mười tám tháng tuổi. Tuy nhiên, vẫn vô cùng khác biệt giữa những trẻ có tám tính khác nhau. Có những trẻ biết tóm lấy muỗng vào lúc chín tháng tuổi và nhất định không chịu mớ miệng nếu mẹ cho ản, nhung lại có những trẻ mãi đến hai tuổi hay hơn vẫn chí thích được người khác đút cho.Sau đáy là một thí dụ về một đứa trẻ nằng nặc đòi được tự ăn, khi mới chín tháng tuổi, và cách xử lý của mẹ

Một người bạn và cũng là đồng nghiệp của tôi mang vào văn phỏng một đoạn video, quay cánh đứa con gái chín tháng tuổi của cô khóc thét khi thấy mẹ cầm muỗng tiến tới. Bạn tôi nói, “Nghe nó khóc cứ như là tôi đang cẩm một thứ vũ khí vậy. ”Cô nói cô không thể tiếp tục cho con bé chín tháng tuổi ăn bằng muỗng, vì nó cứ đòi làm một mình. Vậy là trong lúc con bé tập cẩm muỗng đưa thức ăn nghiền vào miệng, bạn tôi cho bé bú sữa bình và cầm những món nhón được bằng tay. Phải mất ba tháng con bé mới tự dùng được muỗng thành công. Trong suốt thời gian ấy, bé không lên ký nào. Tuy nhiên, một khi đã tự ăn được, bé lớn rất nhanh, thành một đứa trẻ đáng yêu, sáng láng, mạnh mẽ và quyết đoán.

Lại có những trẻ hơn hai tuổi rồi mà vẫn thích được mẹ cho ăn. Thường đó là những trẻ tính vốn đã thích phụ thuộc, hoặc những trẻ có các vấn để vê cảm giác, không chí là với độ mịn-thô của vài thức ăn nhất định, mà con rất nhạy cám với cảm giác của thức ăn chạm vào tay hay chạm vào vùng quanh miệng. Những trẻ này thích được cha mẹ đút cho vì cha mẹ đưa thức ăn vào miệng chúng rất tài, không để tay hay miệng chúng bị “dơ”. Thí dụ sau lại về một trẻ năm tuổi rồi mà vẫn được người khác xúc cho, thay vì tự ăn: Một người bạn tôi kể, vì giờ giấc làm việc kéo dài, mẹ chồng đã chăm giúp cô đứa con gái, trong đó có việc cho bé ăn. Bạn tôi không hề nghĩ con mình có vấn đề gì, mãi cho tới một hôm, ngay sau khi bé bắt đầu đi nhà trẻ, cô nhận được điện thoại của cô giáo, bảo báo rằng bé không chịu ăn bữa trưa. Cô giáo nói con gái cô, tuy cũng giống những đứa trẻ khác, mở hộp đồ ăn ra, nhưng lại cứ ngồi đó, không chạm vào thức ăn, trong khi các bé khác ăn sạch sẽ. Khi bạn tôi hỏi con gái vì sao không chịu ăn trưa ở trường, bé đáp, Tại cô không đút cho con”. Bạn tôi phát hiện ra lâu nay bà nội bé đã đút cho bé suốt, dù bé đã năm tuổi, và bé cứ tướng cô giáo cũng sẽ làm thế. Con gái bạn tôi nói bé không muốn tay bị dơ.

Cũng có những khác biệt về văn hóa, trong việc khi nào thì một đứa trẻ phải học cách tự ăn. Theo quan sát của cá nhân tôi, những gia đình Trung Đông và châu Á thường vẫn thoải mái đút cho con ăn mãi đến tuổi lên ba, đói khi lên năm, khi chúng bắt đầu đi học, hoặc thậm chí lớn hơn. Nhiều phụ huynh, đặc biệt nếu đến từ những nền văn hóa có trẻ con được đút ăn đến tận tuổi tới trường, thường không hề biết rằng bọn trẻ con rất muốn được tự ăn lấy, và họ cho rằng sẽ thuận tiện hơn nếu họ làm thay con trong việc đưa đưọc thức ăn vào những cái miệng bé xíu của chúng. Họ không để ý tới những nỗ lực cầm muỗng, giữ đĩa của trẻ khi ăn, và đỏi khi, họ lại còn giành muỗng vói con. Kết quả cuối cùng thường là ép con ăn hậu quá là, đứa trẻ giận dữ và sợ luôn về việc ăn uống

Những khác biệt về văn hóa cũng gây ra nhiều khó khăn cho những gia đình châu Á hay Trung đông nhập cư vào Hoa Kỳ. Tôi từng điều trị một bé gái bốn tuổi có cha mẹ là dân Nam Á:Cha mẹ đã phải mang cháu đến cho bác sĩ xem vì cháu không chịu ăn bất kỳ thức ăn đặc nào. Cha mẹ đã xay nhuyễn tất cả thực phẩm, cho cháu ăn bằng muỗng, và mỗi bữa ăn đúng là một cuộc vật lộn. Sau khi hoàn tất cuộc đánh giá và quan sát được xung đột căng thẳng giữa cha mẹ và con, tôi đề nghị rằng một trong những mục tiêu đầu tiên là giúp cho con gái họ tự ăn được một mình. Người mẹ ngó tôi rất sửng sốt và hỏi, “Sao lại thế?. Tôi cũng sửng sốt trước câu hỏi của cô không kém, và cho rằng cô ngạc nhiên lắm khi nghe tôi đề nghị tập con gái cô tự ân lấy. Người mẹ sau đó giái thích cho tôi rằng hồi bé, bà ngoại cô đã đút cho cô ăn tới tận chín tuổi, mà con cô bây giờ mới chỉ lên bốn.

Tôi giải thích cho người mẹ rằng con gái có đã vật trong suốt bữa ăn để nắm được cái muỗng và có vẻ cháu muốn kiểm soát được muỗng. Thêm nữa, tôi cố giúp người mẹ hiểu rằng con gái cô đang lớn lên cùng những đứa trẻ Mỹ khác – những trẻ vẫn thường đã chuyển sang tự ăn lấy khi mới lên hai. Do đó, khi đến mẫu giáo, nếu con gái cô không thể tự ăn, bé sẽ thấy mình vô dụng và bất an trong suốt những giờ ăn trưa.tre-tu-an-2

Cách cho trẻ tự ăn

Như tôi đã mô tả ở trên, cả tâm tính lẫn những quan điểm văn hóa đều có ánh hưởng quan trọng tới việc trẻ chuyển sang tự ăn sớm hay muộn. Quan trọng là phải ghi nhớ điều đó, vì việc chuyển đổi này có thể là xuất phát điểm cúa một xung đột dai dẳng giữa trẻ và người chăm trẻ. Nếu một đứa trẻ cứ nhất định nắm cho được cái muỗng để tự đút ăn; cần tạo cho trẻ cơ hội để làm việc ấy. Không phải vì muốn đưa cho được cái muỗng vào miệng trẻ mà sinh ra ép buộc hay ngăn cản. Còn với một đứa trẻ sợ bị nhoe nhoét khi ăn, cần khuyến khích trẻ chạm vào thức ăn và làm quen với việc có thúc ăndính trên tay, thay vì phải chùi ngay lập tức vì trẻ thấy bứt rứt. Trong cả hai trường hợp, quan trọng là quan sát và cố gắng hình dung ra động cơ đằng sau hành vi của đứa trẻ, xứ lý tốt vói tâm tính từng trẻ, để việc chuyển sang tự ăn đưọc suôn sẻ.

Về vấn đề thời điểm, theo kinh nghiệm của tôi, hầu hết trẻ con sẽ bắt đầu thích tự ăn  lấy vào khoảng từ chín tháng đến hai tuối. Cha mẹ nào lớn lên trong nền văn hóa có trẻ con hơn hai tuổi còn đưọc đút không bao giờ nghĩ việc tự ăn lấy từ sớm lại do con ? “khởi xướng”, và vì thế, đôi lúc họ bỏ qua những dấu hiệu cho thấy con trẻ muốn được tự ăn. Hệ quả là một cách vô ý thức, họ buớc vào những cuộc “tranh giành quyền lực” với con. Nên nhớ, sự thích thú của con trẻ trước các dụng cụ nuôi ăn hoặc thức ăn, cho dù chúng có quăng quật hay nghịch ngợm những thứ ấy, thường là những dấu hiệu sớm cho thấy chúng ngày càng muốn tham gia vào việc nuôi ăn.

Nếu bạn dùng hai cái muỗng, một cho bạn và một cho con bạn, bé sẽ học được cách dùng muỗng và sẽ có cơ hội thực hành việc đưa muỗng vào miệng. Trong lúc mới thực tập với cái muỗng của mình, trẻ sẽ dễ dàng cho bạn “quá giang” đút cho trẻ ăn (bằng muỗng của bạn). Cũng nên sắm một cái chén nhỏ có đồ hít để gắn được vào ghế ăn, trong lúc con bạn học các kỹ năng mới, thí dụ lấy đồ ăn, múc thức ăn bằng muỗng, bỏ vào miệng. Nếu trẻ “cho phép”, hãy nắm tay trẻ, hướng dẫn cách đưa muống vào miệng, hoặc để trẻ… cho bạn ăn; những “trò” này sẽ giữ cho trẻ được tập trung, và biến việc cho ăn thành một trải nghiệm thích thú cho cá nhân mẹ lẫn con. Khi đưa muỗng vào miệng thảnh công, bạn có thể khen trẻ“Giỏi thế, đưa đưọc muỗng vào miệng kìa! Tự ăn kìa !” Tuy nhiên, chớ khen sao trẻ ăn nhiều thế.Tỏ ra lo lắng sao hôm nọ trẻ ăn ít thế. Đừng có biến số lượng trẻ ăn được thành một loại thành tích; nếu không, trẻ sẽ biết cách dùng việc ăn hay không ăn như một thứ đế thao túng tình cảm bạn.

Cho trẻ cùng ngồi vào bàn với cả nhàTrong suốt năm đầu tiên, trẻ nhũ nhi sẽ phát triển rất nhanh. Cuối năm thứ nhất, trẻ đã biết bò, biết bước, biết nhặt những đồ vật nhỏ bằng kỹ năng nhón tay mới có được. Trẻ cũng bắt đầu bập bẹ dùng từ, dùng cử chỉ để người khác hiểu được mình muốn gì. Trẻ đã lớn, thành các cô bé, cậu bé tập đi.

Đây chính là lúc chuyển chiếc ghế ăn của trẻ đến nhập chung với bàn ăn gia đinh, cho trẻ ngồi chung trong suốt bữa ăn. Đã có thể đưa cho trẻ những món cầm được bằng tay, như cốm ngũ cốc khô, bánh mi mềm, rau quả luộc, hay những mấu mì ống nhỏ. Việc chuyển đổi này có thể hơi khó khăn, vi ở tuổi này, nghịch đồ ăn, quăng đồ ăn ra khỏi khay… có thể là một trò tiêu khiển ưa thích của trẻ, biến cả bửa ăn thành một bãi chiến trường. Trẻ con khoảng tuổi này đang thích tìm Kiểu điều gì xảy ra khi các đồ vật biến mất khỏi tầm nhìn – liệu chúng có còn không? Các bé sẽ hay chơi trốn tìm với cha mẹ là vì chế để thực tập xem cha mẹ có “biến mất” không nếu đi trốn hay liệu có tìm ra không, và cha mẹ lại xuất hiện?Vì cố hình dung điều gì sẽ xảy ra khi vật hay biến mất, trẻ đi chập chững thích thực tập bàn ngồi trên ghế ăn, quăng thức ăn và các dụng cụ  ra khỏi khay. Chúng muốn xem muỗng hay đổ ăn đi tới đâu, và mẹ có làm cho mấy thứ đó trớ lại không ,đối với cha mẹ thì quá là bực mình và mệt mỏi, trong khi đó trẻ có thể chơi mãi cái trò này. Cho nên tốt nhất là cứ để thức ăn và chén muỗng dưới sàn, cho tới khi bữa ăn kết thúc. Dưới chân ghế ngồi của trẻ nhớ trải một tắm vải nhựa để hứng các thứ rơi vãi. Mỗi lần chỉ đưa trẻ một hay hai mẩu thức ăn, như thế trẻ sẽ dễ cho vào miệng hơn là dùng để chơi. Còn nếu trẻ quá say mê trò ném đồ ăn và dụng cụ ra khỏi khay, cha mẹ có thể đặt ra một giới hạn nào đấy, nghiêm giọng mắng, “Không!”. Nếu trẻ vẫn tiếp tục, cứ lờ trẻ đi, trong vài phút không cho thêm món nào nữa, trẻ sẽ hiểu mình vừa mới làm việc gi đó mà cha mẹ không chấp nhận.tre-tu-an-1

Không nên tách trẻ ăn riêng khỏi cả nhà chỉ vì không thể xử lý với đống hỗn độn mà trẻ gây ra khi ngồi chung bàn. Cho trẻ ăn chung với cả nhà là việc cần làm, quan trọng cả vê mặt xã hội lẩn mặt phát triển. Nhìn cách cha mẹ và anh chị ăn, thấy các thành viên trong gia đình thích thú đồ ăn…, sẽ khiến trẻ tò mò và cũng muốn thử các món. Việc ăn chung càng đặc biệt quan trọng với những trẻ từng có những phản ứng ác cảm với vài loại chưa ăn nào đó, hoặc những trẻ vẫn sợ thứ món mới. Thấy các thành viên khác trong nhà thoải mái khi ăn sẽ khiến trẻ an tâm và có thêm can đảm để thử

Tuy nhiên cho trẻ hòa nhập với bàn ăn chung có thể đặt ra 1 số cách thức cho cha mẹ. ở tuổi này trẻ hành sử như các nhà cai trị, tưởng rằng ai cũng làm theo ý mình. Bạn càng muốn trẻ làm gì trẻ càng chống lại không làm; bạn càng không muốn trẻ làm việc gì, chúng càng muốn ăn. Ý thức đưọc điếm này. bạn cần tìm ra những cách thúc khiến trẻ cảm thấy mình đang kiểm soát, nhưng cùng lúc,bạn vẫn dặt ra giới hạn nếu đòi hỏi của trẻ quá vô lí. Ngoài ra, vì răng sữa mọc chậm, bạn cẩn thận xem liệu trẻ nhai được chưa rồi đưa cho trẻ thịt hoặc rau củ cứng mà trẻ thấy trên đĩa và muốn thử

Thí dụ, nếu trẻ đòi cầm một cái đùi gà , rứt ra 1 miếng, nhai trệu trạo không kỹ rồi nuốt.Trẻ có thế bị hóc, bị ọc, khiến sau nàv cứ thấy thịt gà hav bất cứ thit gì cũng sợ. Do đó, nếu trẻ đòi ăn thức ăn của bạn, và nếu bạn thấy không an toàn lắm, cứ nói với trẻ là khi nào con biết nhai thì sẽ được ăn. Tôi từng rất ngạc nhiên khi thấy khả năng tiếp thu ngôn ngữ của trẻ con sao mà tiến nhanh đến thế, so với khả năng diễn đạt ngôn ngữ của chúng; và ở quãng  một đến hai tuổi, sao mà trẻ hiểu được nhiều thứ đến thế, kể cả khi chúng chưa bập bẹ được gi nhiều.

Như đã nói ở trên, cho trẻ ngồi vào bàn và quan sát mọi người ăn sẽ là cơ hội tốt để trẻ muốn thử các món mới. Nếu trong quá khứ, trẻ từng có những phản ứng ác cảm với thức ăn (phun ra, ọe, hay ói ra chẳng hạn) và hiện đang sợ thử các thứ mới, có thể bạn sẽ rất muốn đặt vài món ăn mới lên đĩa cho trẻ, rồi hối lộ lẫn nịnh nọt trẻ ăn thử ít nhất là một miếng. Tuy nhiên, bạn càng muốn giúp trẻ ăn thử món mới, trẻ sẽ càng tức tối. Nhiều trẻ đến tuổi đi học kể với tôi rằng, các trẻ vô cùng căng thăng mỗi khi thấy cha mẹ bỏ một loại thức ăn mới lên đĩa, đến nỗi các trẻ chỉ có thể ăn những thứ mình thích.

Ngược lại: nếu bạn chỉ dọn cho trẻ tuổi đi tập đi những thứ trẻ vẫn thích, trong khi bạn làm mẫu, ăn thử các món mới mà không cho trẻ tí nào, cuối cùng thể nào trẻ cũng thắc mắc bạn đang ãn gì thế. Thế rồi, bạn càng làm khó khăn, bắt bí, không cho đụng vào món ăn mới trẻ lại càng muốn thử. Bạn có thể nói, “ơ, thức ăn của mẹ mà… Nhưng thôi, cho con một tí thôi đấy.” Bạn cho trẻ một mẩu nhỏ thôi, để trẻ ăn thử, và xem liệu trể có dung nạp được không. Nếu thích, trẻ sẽ xin thêm, rồi bạn lại cho thêm chút xíu thôi, cho tới khi cá bạn lấn con bạn đều tin rằng món ăn này đã được bé “duyệt . Quan trọng nhất là bạn không được tỏ ra quá hoan hỉ khi tré đưa thức ăn mới vào miệng. Bạn phải giữ mặt mày cho bình thản. Một số trẻ kể vói tôi rằng, nếu cha mẹ chúng quá hào hứng khi thấy chúng chịu ăn một món mới, chúng sẽ cảm thấy bị áp lực khi ăn thêm hay ăn lại lần nũa. Đó chính là điều làm chúng căng thẳng, cảm giác người ta trông đợi vào mình quá nhiều trong việc ăn món mới, và kết cục là chúng không tài nào “biểu diễn” được thêm.

Comments

comments